En Son Yazılar

Beethoven

Yazı yazarken en basitinden de olsa içinde söz olan müzikleri dinleyemiyorum. Şarkıların sözleri hemen aklıma takılıyor ve dikkatimi dağıtıyorlar. Mecburen klasik müziğe yöneldim. Mecburen demeyelim aslında, ben biraz da Varolmanın Dayanılmaz Hafifliği‘ndeki Franz gibiyim, Mozart’ı da Rock müziği kadar seviyorum.  Ama itiraf edeyim ki klasik müziği yakın zamana dek çok anlayarak, bilerek dinlemiyordum. Son dönemde bu biraz değişti. Dinlediğim müziği hem teknik hem de tarihsel olarak anlamaya çalışıyorum. Bir yandan da yüzlerce yorumu bulunan bu eserlerin iyi kayıtlarına ulaşmaya çalışıyorum.

Bu amaçla amatörce bir Beethoven listesi hazırladım kendime. Liste, çeşitli kaynaklardan duyup öğrendiğim ve dinleyip anladığım kadarıyla beğendiğim Beethoven eserlerini içeriyor. Beethoven’a giriş amacı gözettiğim için elimden geldiğince kısa bir liste yapmaya çalışsam da toplamda 26 esere ve eserlerin bölümleriyle 91 parçalık bir playliste ulaştım. Ne diyelim, iyi bir giriş gibisi yoktur.

Kronolojik sırayla dizdiğim eserlerin, hangi yorumlarını dinlediğimi isimlerinin altına yazdım ve her birine bir hikaye iliştirmeyi de ihmal etmedim. Ayrıca listenin sonunda,  kolaylık olsun diye Spotify’da yer alan playlistimi de paylaştım.

Konuyu iyi bilen dostların affına sığınarak, iyi okumalar ve iyi dinlemeler.

1.Piano Sonata No. 8 in C minor (“Pathétique”), Op. 13
1797-1798
Steve Goodyear
Beethoven: Favorite Piano Sonatas, 2016

Beethoven’ın en erken sonatı. Besteci bu sonatı 1798 yılında 27 yaşındayken bitirdi ve ilk kez 1799’da Viyana’da yayımlandı.  Çok satan eserlerinden biri oldu. Kayıt teknolojisinin olmadığı o yıllarda, besteciler eserlerinin notlarını yayınevleri aracılığı ile yayımlatıyor ve bunlar diğer müzisyenler, öğretmenler, öğrenciler ve müziğe meraklı kimseler tarafından satın alınıyordu. Bu eser Beethoven’ı tanıtan ilk eserlerden biri olarak kabul edilebilir.  Yorumunu dinlediğim Steve Goodyear’ın, Beethoven’ın bütün piyano sonatlarını (32 tane) ara vermeden bir günde çalmasından ötürü edindiği gereksiz ama kahramanca bir şöhreti de var.

2.Piano Concerto No. 1 in C major, Op. 15
1795-1800
Leon Fleisher / George Szell / Cleveland Orchestra
Beethoven Piano Concertos, 1992

Bu piyano konçertosu 1795-1800 yılları arasında yazıldı ve ilk olarak 1801’de Viyana’da yayımlandı. Yayımlanma sırası yüzünden birinci konçerto olarak anılsa da aslında Beethoven’ın yazdığı ikinci (hatta hiç yayımlanmamış bir konçertosunu da sayarsak üçüncü) piyano konçertosudur ve öğrencisi olan Prenses Anna Louise Barbara Odescalchi’ye ithaf edilmiştir.

3.Piano Concerto No. 3 in C minor, Op. 37
1800
Leon Fleisher / George Szell / Cleveland Orchestra
Beethoven Piano Concertos, 1992

Üçüncü konçertonun 1800 yılında yazılıp yazılmadığı biraz şüpheli de olsa ilk kez 5 Nisan 1803’de bizzat Beethoven tarafından çalınarak icra edilmiş ve 1804 yılında da yayımlanmış.  Beethoven’ın arkadaşı olan müzisyen Ignaz von Seyfried’in aktardığına göre ilk performansında Beethoven’ın önündeki nota kâğıtları, besteciye küçük hatırlatmalar yapacak kargacık burgacık karalamalar dışında bomboşmuş ve Beethoven, eserini ezberden icra etmiş.

4.Symphony No. 1 in C major, Op. 21
1800
Herbert Von Karajan/ Berliner Philarmoniker
Beethoven: 9 Symphonien, 1990

Beethoven’ın diğer türlerdeki eserlerine göre tutucu ve kuralcı olarak görüldüğü senfoniler serisinin ilki olan bu eserin ne zaman yazıldığı tam olarak bilinemese de (final bölümünün 1795 yılı tarihli eskizleri bulunmuş),  eser 1801 yılında Leipzig’de müzik yayıncısı Hoffmeister & Kühnel tarafından basılmış. Avusturyalı diplomat, devlet adamı ve müzisyenlerin hamisi olan Baron Gottfried van Swieten’a adanan eser, ilk olarak 2 Nisan 1800 yılında Viyana’da icra edilmiş. Eserin ilk bölümünün girişi kimi kaynaklarca “müzikal bir şaka” olarak adlandırılıyor. Anlayabildiğim kadarıyla sürpriz bir şekilde senfonide ana nota olmayan başka bir anahtarı çağrıştıran bir akorla başladığı için olabilir. Senfoninin asıl tonu bu girişin sonunda kendini gösteriyor.

5.Violin Sonata in F major, Op. 24, “Spring”
1800
Haebler – Szeryng
Beethoven: The Sonatas for Piano and Violin, 1980

Beethoven bu sonatı hamisi olan Avusturyalı soylu ve banker Moritz von Fries’a adamış ve eserinin notalarını basılmasından bir kadar önce, Von Fries’a sponsorluğunun sağladığı bir ayrıcalık olarak göndermiş.  Ancak Carlo Antaria’nın yönettiği Antaria yayınevi Von Fries’ı üçkâğıda getirerek notaları ele geçirmiş ve Beethoven’ın müsaadesi olmadan notaların “korsan” baskısını piyasaya sürerek parayı götürmüş.

 

6.Piano Sonata No. 14 in C sharp minor (“Moonlight”), Op. 27/2
1801
Fazıl Say
Beethoven: Piano Concerto No. 3; Piano Sonatas, Op. 111 & Moonlight, 2014

En çok bilinen adıyla Ay ışığı Sonatı. Esere bu ismi layık gören Beethoven’ın ölümünden beş yıl kadar sonra Alman şair Ludwig Rellstab olmuş. Beethoven bu sonatı yazdığında ona “quasi una fantasia”  (sanki bir hayal gibi) adını uygun görmüştü. Bana kalırsa iki isim de uygun.  1801 yılı Beethoven’in sağırlığı ile ilgili ilk işaretleri fark ettiği ve bu durumu kabullendiği bir dönemmiş, yani bir yoruma göre eserlerinin artık kişiselleşmeye başladığı dönemlere denk geliyor. Fazıl Say’ın şef Gianandrea Noseda yönetimindeki Frankfurt Radyo Senfoni Orkestrası ile kaydettiği 2014 tarihli “Beethoven: Piano Concerto No. 3; Piano Sonatas, Op. 111 & Moonlight” albümü birçok katalogda önemli bir kayıt olarak nitelendiriliyor.

7.Symphony No. 2 in D major, Op. 36
1801
Herbert Von Karajan/ Berliner Philarmoniker
Beethoven: 9 Symphonien, 1990

Dört bölümden oluşan bu senfoni bestecinin Heiligenstadt’ta kaldığı yıllarda yazılmış. Bunlar Beethoven’ın yavaş yavaş gelmekte olan sağırlığını kabullenmekte zorlandığı yıllardır ama İkinci Senfoni’nin bestecinin bu çaresiz zamanlardaki duygu durumunun belki de tam tersine en iyimser eserlerinden biri olduğu söylenir.

8.Symphony No. 3 in E flat major (“Eroica”), Op. 55
1803
Herbert Von Karajan/ Berliner Philarmoniker
Beethoven: 9 Symphonien, 1990

Beethoven bu senfoniyi yazmaya başladığında eseri Napoleon Bonaparte’a adamıştı.  Ona göre Napoleon Bonaparte, Fransız Devrimi’nin monarşi karşıtı demokratik ideallerini temsil ediyordu.  Ancak Bonaparte 1804 yılında kendini imparator ilan edince Beethoven senfonisini ona adamaktan vazgeçmiş. Sekreteri olan Ferdinand Ries’in anlattığını göre haberi duyan Beethoven, “öyleyse o da sıradan bir ölümlüden başka bir şey değil. Şimdi o da insan haklarını ayaklar altına alacak, sadece kendi hırsını tatmin etmeye çalışacak, kendisini tüm insanların üzerinde görecek ve bir tirana dönüşecek,” dedikten sonra hayal kırıklığı içinde senfoninin, üzerinde “Buonaparte” yazan ilk sayfasını alıp yırtmış. Her ne kadar senfoniyi Napoleon Bonaparte’a adamaktan vaz geçse de, bir imparatorla ters düşüp işsiz kalmaktan çekinen Beethoven, senfoninin basılırken “Buonaparte” olarak adlandırılmasına ses çıkarmamış.

9.Piano Sonata No.9 in A major, Op. 47, (“Kreutzer”)
1803
Gidon Kremer/ Martha Argerich
Sonata For Violin and Piano No.9, 1995

Beethoven bu sonatı, eseri beraber icra etmeyi düşündüğü Afro-Avrupalı virtüöz kemancı George Bridgewater’a adamıştı. Ancak ikili beraber içki içerken Bridgewater, Beethoven’in hoşlandığı bir kadın hakkında ileri geri konuşunca araları bozuldu. Beethoven, Bridgewater’ı projeden derhal şutlarken onun yerine eseri Fransız kemancı Rodolphe Kreutzer’a adadı. Ne var ki Kreutzer, kendi adıyla anılacak bu eserden hiç hoşlanmayacak ve onu bir kere dahi çalmayacaktı.  Kreutzer Sonatı, Tolstoy’un aynı adlı romanına da ilham vermiştir.

10.Fidelio, opera, Op. 72
1804
Otto Klemperer/ Philharmonia Orchestra
Fidelio Highlights, 2011

Bu eser Beethoven’ın yazdığı tek operadır. İki perdelik bu operanın sözlerini ya da doğru terminoloji ile libretto’sunu Jean-Nicolas Bouilly’nin Fransızca taslağından yola çıkarak Joseph Sonnleithner adlı beyefendi Almanca yazmıştır. Opera kısaca, politik nedenlerle hapse düşen kocası Florestan’ı kurtarmak için gardiyan kılığına bürünüp Fidelio adını alan kadın kahraman Leonore’nin hikâyesini anlatır.

11.Piano Sonata No. 23 in F minor (“Appassionata”), Op. 57
1804
Steve Goodyear
Beethoven: Favorite Piano Sonatas, 2016

Beethoven’ın ateşli, fırtınalı ve aşırılıklarla dolu bu sonatı yorumcuları en çok zorlayan eserlerinden biri olarak biliniyormuş. Bu “kötü” şöhretini ise bestecinin 1803’te satın aldığı beş buçuk oktavlık yeni piyanosu Fransız Erard’a borçluymuş. Dinlemesi o kadar zor değil.

12.Piano Concerto No. 4 in G major, Op. 58
1805
Leon Fleisher / George Szell / Cleveland Orchestra
Beethoven Piano Concertos, 1992

Bu eserin öncekiler gibi bir hikâyesi yok. Fakat çok sade, kısacık ama duyduğum kadarıyla hakkıyla icra etmesi zor bir piyano solosuyla başlar ve bu hoşuma gider.

13.Violin Concerto in D major, Op. 61
1806
Anne-Sophie Mutter / Berliner Philharmoniker/ Herbert von Karajan
Beethoven Violin Concerto, 1980

Beethoven bu eseri, o dönemlerde beraber çalıştığı başkemancı Clement’in icra etmesi için yazmış. Ancak Beethoven işi geç bitirdiği için Clement, solo bölümlerini ancak eserin ilk kez seslendirileceği gece görebilmiş. Söylentilere göre Clement konçertonu iki bölümü arasında kendine ait bir solo eseri kemanını baş aşağı tutarak çalar. Bu gösterisiyle hem hazırlıksız çıktığı bu konserdeki seyircilere nasıl bir kemancı olduğunu gösterir hem de Beethoven’ı kibarca protesto eder.  Böylesine atarlı ve tripli bir ortamda premier gecesi elbette iyi gitmez ve eser ileriki yıllarda unutulur. Eser Beethoven’ın ölümünden sonra Mendelssohn tarafından yeniden hatırlatılır ve günümüzde de devam eden popülerliğine kavuşur.

14.Symphony No. 4 in B flat major, Op. 60
1807
Herbert Von Karajan/ Berliner Philarmoniker
Beethoven: 9 Symphonien, 1990
 
Beethoven’ın Dördüncüsü,  köpekli bir filmle aynı adı taşımasının ve çok bilinen Beşinci Senfoniden bir önce yazılmasının talihsizliği taşıyan pek önemli bir eserdir.

 
15.Piano Trio in D major No.5 Op.70 no.1 (“Ghost”)
1808
Beaux Arts Trio
Beethoven Piano Trios, 1985

Opus 70 olarak da anılan bu eser,  piyano keman ve çello için yazılmış set halinde iki üçlemeyi barındırır. Bunlar, 1995 tarihli ve Gary Oldman’ın Beethoven’ı canlandırdığı Immortal Beloved adlı filmde de konu edilen büyük aşkı Kontes Marie von Erdödy’ye adanmış eserlerdir.  Benim burada dikkate aldığım ilk settir ki bu set “Hayalet” adıyla anılır. Bu sonradan konulmuş bir isimdir. Kimileri bu ismin, eserin, Beethoven’ın o dönem üzerinde çalıştığı bir Macbeth operasının eskizlerinden doğması nedeniyle yakıştırıldığını söylerler.

16.Symphony No. 5 in C minor (“Fate”), Op. 67
1808
Herbert Von Karajan/ Berliner Philarmoniker
Beethoven: 9 Symphonien, 1990

Bunu hepimiz biliyoruz. da-da-da-daaah.  Belki de Beethoven’ın herkes tarafından bilinen en ünlü eseri budur. (Dokuzuncu Senfoni ve Für Elise ile yarışır.) İkinci Dünya Savaşı’na dek “Kader Senfonisi” adıyla anıldı. İkinci Dünya Savaşı ile birlikte ismi “Zafer Senfonisi”ne dönüştü. Roma rakamı ile 5, “V” olduğu ve İngilizcede zafer Victory anlamına geldiği için müttefiklerin savaş sırasındaki sloganı olan ” V for Victory”  hep bu senfoniyi çağrıştırıyordu.  Da-da-da-daaah! BBC savaş boyunca bu dört notanın davulla çalınmış bir yorumunu açılış jingle’ı olarak kullandı. Mors alfabesindeki V harfinin de (. . . -) bu motifi çağrıştırması tesadüf müdür bilinmez.

17.Symphony No. 6 in F major (“Pastoral”), Op. 68
1808
Herbert Von Karajan/ Berliner Philarmoniker
Beethoven: 9 Symphonien, 1990

Beşinci senfoni ile aynı dönemde yazıldı ve ilk kez beraber icra edildiler. Beethoven’ın programatik takılıp dinleyenlere müzik aracılığı ile birinci elden doğayı tasvir etmeye çalıştığı ve elbette bunu başardığı bir eser.

18.Piano Concerto No. 5 in E flat major (“Emperor”), Op. 73
1809
Leon Fleisher / George Szell / Cleveland Orchestra
Beethoven Piano Concertos, 1992

Klasik müzik eserlerine takılan isimlerin birçoğu bestecisinin iradesi dışında çeşitli sebeplerden esere yapışıp kalır. Bu konçertoya “İmparator” isminin verilmesi de Beethoven’ın isteği dışında gerçekleşmişti.  Eser herhangi bir imparatora ithaf edilmemiş olsa da,  o sırada devam eden Fransa- Avusturya savaşı ve müzikte hissedilen güçlü askeri hava bu ismin yakıştırılmasına sebebiyet vermiş olmalı. Ya da daha basiti, “Beethoven, sen nasıl bir kralsın!” demek istenmiş de olabilir.

19.Egmont, incidental music, Op. 84
1809
Bertrand de Billy
Beethoven: Egmont, 2011

Johann Wolfgang von Goethe’nin aynı adlı oyunu için yazılmış müzikler. Bu set içerisinde “Overture”, “Die Trommel gerühret” ve “Freudvoll und leidvoll” en bilinen eserlerdir.

20.Bagatelle for piano in A minor (“Für Elise”), WoO 59
1810
Alfred Brendel
Beethoven Bagatelles,  1997

Bize yabancı gelen uzun ve tuhaf ismi yanıltmasın, eğer beşinci ve dokuzuncu senfoniler Beethoven’ın en çok bilinen iki eseri ise “Für Elise” de mutlaka üçüncüsü olmalı.  Bagatelle, genellikle piyano için yazılmış kısa eserlerin genel adıdır. WoO kısaltması ise “Werke ohne Opuszahl” adındaki bir Alman müzik kataloğunun kısaltmasıdır. Burada asıl önemli konu Elise’tir.  Elise’in kim olduğu kesin olarak bilinmez. Kadın erkek fark etmeksizin herkese hayatının bir döneminde Elise olma şansı verir Beethoven. Önemli olan budur.

21.Symphony No. 7 in A major, Op. 92
1812
Herbert Von Karajan/ Berliner Philarmoniker
Beethoven: 9 Symphonien, 1990

Beethoven,  zamanın Bohemya’sının  (artık Çekya) Teplice kentindeki istirahati sırasında bestelediği bu senfoniyi vaktiyle “Bahar Sonatı”nı korsana düşürüp kalbini kıran Von Fries’a ithaf etmiştir. (bu olaya rağmen araları hiç bozulmamıştı.) Yedinci senfoni Beethoven’ın en neşeli, en iyimser, en minnoş eseri olarak bilinir.

22.Symphony No. 8 in F major, Op. 93
1812
Herbert Von Karajan/ Berliner Philarmoniker
Beethoven: 9 Symphonien, 1990

Kimseye adanmamış bir senfoni ve Beethoven bir yerlere bu senfoniyi Yedinci’den daha iyi bulduğunu çiziktirmiştir.

23.Piano Sonata in B flat major, Op. 106 “Hammerklavier”
1818
François Frederic Guy
Beethoven Piano Sonatas, 2005

Bu eser Beethoven’ın teknik açıdan çalması en zor eseridir. Öyle söylerler.  Beethoven’ın hayatındaki zor dönemlere denk gelir. Kardeşini kaybetmiştir, yeğeninin vesayeti için mücadele vermektedir, maddi zorluklar içindedir ve işitme yetisini iyice kaybetmeye başlamıştır. Bu eser bir patlama niteliğinde ortaya çıkar.

24.Piano Sonata in A flat majör No.31, Op. 110
1821
Alfred Brendel
Beethoven Piano Sonatas Vol.1, 1991

“Şükürler olsun, işler yoluna girdi ve öyle görünüyor ki, sağlığımın düzelmesiyle neşem de yerine geldi, artık yeniden sanatım için yaşayabileceğim.”
Ludwig van Beethoven, Kasım 1821

25.Piano Sonata in C minör No.32, Op 111
1822
Maurizio Pollini
Beethoven Piano Sonatas, 1977

Otuz ikinci ve son sonat, Şef Kurt Sanderling’in de söylediği gibi kesinlikle ölüm hakkındadır. Geleneksel sonat formatının aksine üçüncü bölümü yoktur. İki bölümden oluşur. Eser baskıya giderken yayımcısı Beethoven’a ulaşıp, nazikçe “Üstadım, son bölümü göndermeyi unutmuş olmayasınız,” diye sormuştur. Oysa Thomas Mann’ın Doktor Faustus eserinde şöyle söylenir. “Bir üçüncü bölüm mü? Yeni bir yaklaşım mı?  Bu ayrılıştan sonra bir geri dönüş… İmkânsız!” Beethoven’ın üçüncü bölümü yazmaya zaman bulamadığı da dillendirilir kimi zaman ama eserin yapısı eleştirmen Edward Bhesania’nın da işaret ettiği üzere üçüncü bir bölüme ihtiyaç duymamaktadır. İşte bu ölümdür.

26. Symphony No. 9 in D minor (“Choral”), Op. 125
1824
Herbert Von Karajan/ Berliner Philarmoniker
Beethoven: 9 Symphonien, 1990

Ustanın en iyiyi en sona saklayışı. İnsan sesinin senfonide kullanılmasının ilk örneği olarak da bilinir.  Alman filozof ve şair Friedrich Schiller’in “An die Freude”  (Ode To Joy) adlı eseri senfoninin final bölümünde dört solist ve bir koro eşliğinde seslendirilir.  Bu bölüm, biz sıradan insanların da mırıldanabildiği o meşhur melodidir.  Bir senfoniyi sıradan insanların mırıldanabilmesi o dönem için büyük tartışmalara yol açmıştı. Bu eserin Batı müziğinin gidişatını değiştirdiği de söylenir ve bu tartışmalar günümüzde dahi devam etmektedir. Öte yandan bu melodinin bir benzeri Mozart’ın 1775 tarihli eseri   “Misericordias Domini K.222”de de geçer.

Reklamlar
Bülent Çallı hakkında ()
Bülent Çallı, 1974 yılında Almanya’nın Bruchsal kentinde doğdu. İletişim Yayınları tarafından ilk romanı "Simsiyah" 2015’te, ikinci romanı "Duman Otel" ise Mart 2017’de yayımlandı. Hikaye ve yazıları, İletişim Yayınları Resimli Türkçe Edebiyat Takvimi, Fitbol Dergisi, Öykülem, Altzine, Yol ve Tezgah gibi dergi ve yayınlarda yer aldı.

Beethoven hakkında 2 Yorum

  1. Yakup Öner // 14 Ocak 2019, 22:44 // Cevapla

    Elinize sağlık

    Beğen

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

%d blogcu bunu beğendi: