En Son Yazılar

Sofist: Platon’dan Kavramların Alacakaranlığında Bir Av

“Bilmek ve bilinmek sizce etki midir, etkilenme midir; yoksa her ikisi birden midir?”
                                                                                                                                 Platon, Sofist.s.80

Antik Çağ’ın lanetli biraderleri olan sofistler, ilk başta, bilgiyi sorgulayarak ve şüpheyi düşünceye sokarak felsefe sahnesine nefis bir giriş yapmışlardı. Pek kısa bir zaman içerisinde bu sorgulama ve şüphe, tehlikeli bir akıl yürütmeye ve sonra da kullanışlı, kaypak bir ilkeye dönüştü: Düşünmek, var olan bir şeyi düşünmektir. Yanlış düşünmek ise var olmayan bir şeyi düşünmektir. Var olmayan bir şey düşünülemez. O halde yanlış düşünmek ve dolayısıyla yanlış konuşmak mümkün değildir. Bu ilkeden hareketle çıkılan yolda Sofistler, sanatları ve hatta erdemleri, kendileri bunlara hakim olmasalar bile dil becerisiyle başkalarına para karşılığında öğretmeye başladılar.  Sonunda Protagoras, işi, Atina’nın pek sevgili tanrılarının gerçekte var olup olmadıklarının bilinemeyeceğine kadar vardırınca şehirden sürüldü ve eserleri yakıldı. Sofistlerin eserlerinin yakılması işini bizzat Platon’un idare ettiği söylenir.

İsa’dan Önce 365 yılında yazıldığı düşünülen Sofist, Platon’un yaşlılık dönemine denk gelir ve tahminen Theaitetos’tan sonra, Politeia’dan önce yazılmıştır. Yani aslında, bu sırayla yapılacak bir okumanın daha faydalı ve anlaşılır olacağı söylenebilir. Buna rağmen Sofist, sade ve keskin yapısı ile tek başına dahi, düşünce ile ilgilenen ve bu yolda susamışları bekleyen sakin ama derin bir pınar gibi.

Platon, Sofist’in ilk bölümünde Sherlock Holmes’ü aratmayan, incelikli bir mantık yürütme ve baş döndüren keskin bir dikotomi ile sofistin peşine düşüyor. Bu takip esnasında Platon, önce sofist ve avcı arasında bir benzerlik kuruyor. (Bu kısımlar kitabın en eğlenceli kısımları.) Bu esnada anlatılan, takip etmesi keyifli o temel dikotomiyi buraya aktarmaya çalışayım:

Avcı:
Deniz avcısı – Kara avcısı,

Kara Avcısı:
Yabani hayvan avlayan – Evcil hayvan, insan avlayan,

Evcil hayvan, insan avlayan:
Silahla – İkna ederek,

İkna ederek:                                                                                     
Topluluk içinde – Bire bir görüşerek,

Bire bir görüşerek:                                                                                                    
Hediye almak için- Kazanç sağlamak için,

Kazanç sağlamak için:
Geçim için (Dalkavuk ) – Para için (Sofist)

İşte Platon, ele geçmesi zor Sofist’i bu şekilde derdest ediyor ama gölgelerde dolaşmayı seven Sofist yine de elinden kurtulmayı başarıyor. Eser boyunca bu dikotomiyi başka dallarından budaklandıran Platon, Sofist’in peşini bırakmıyor. Platon’un asıl meselesi Sofist’i ele geçirmek de değil zaten. O, sofist avını bahane ederek aslen Parmenides’in “var olmayanın var olmaması” şeklinde ifade edebileceğimiz tezini çürütmeye çalışıyor. Kitabın ikinci kısmı bu metafizik konuya ayrılmış. Platon var gücüyle yanlışın mümkünlüğünü ispat etmeye çalışıyor ve sofistlerin en temel ilkesini diyalektik modeli kullanarak çürütüyor.

İletişim Yayınları’nın Siyaset Felsefesi Klasikleri serisi içinde 2016’da ilk baskısını yapan bu yeni çeviriyi ben çok beğendim. Kitaba Emile Chambry’nin vaziyeti güzel özetleyen bir önsözü ve Ahmet İnsel’in sofistleri a’cıcık da olsa savunan sonsözü de eklenmiş. Bunlar hoş detaylar. Eseri okumak için temel bir felsefe altyapısı gerekiyor. Özellikle de ikinci bölümde yer alan “var-olmayan” ile ilgili metafizik diyalogları anlamlandırabilmek için. Ama bu basit eşik aşılırsa, Cenap Karakaya’nın duru, okuyana yardım eden çevirisi ile Sofist şeker gibi bir felsefe okumasına dönüşüyor.

Reklamlar
Bülent Çallı hakkında ()
Bülent Çallı, 1974 yılında Almanya’nın Bruchsal kentinde doğdu. İlk romanı SİMSİYAH, İletişim Yayınları tarafından Temmuz 2015'te yayınlandı. "Kırmızı Gömlek" adlı öyküsü İletişim Yayınları'nın Resimli Türkçe Edebiyat Takvimi 2016'da yer aldı. "Kötü" adlı öyküsü Fitbol Dergisi Şubat 2016 sayısında yayınlandı. Aynı hikaye 2016'da İletişim Yayınları'ndan çıkan "Al Da At Dercesine" isimli derlemede de yer aldı. Bülent Çallı ve "Simsiyah" İzmir Saint-Joseph lisesinin 2016 yılı "Okuma Günleri" etkinliğine katıldı. Fantazya ve Bilimkurgu Sanatları Derneği'nin (Fabisad) geleneksel GIO ödüllerinde, "Çöp" adlı öyküsü Yayımlanmamış Öykü dalında Başarı Ödülü'ne layık görüldü. "Babamızın Vasiyeti" adlı öyküsü İletişim Yayınları'nın Resimli Türkçe Edebiyat Takvimi 2017'de yer aldı. İkinci romanı Duman Otel, İletişim Yayınları tarafından Mart 2017'de yayımlandı. "Başyapıt" adlı öyküsü Öykülem 08'de yer aldı.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s

%d blogcu bunu beğendi: